ในตำราแพทย์แผนจีนมีหนังสือเล่มหนึ่งที่วงการสูตินรีเวชจีนอ้างถึงมากที่สุดเล่มหนึ่ง ชื่อว่า 傅青主女科 ฟู่ชิงจู่หนี่เคอ หรือตำราสตรีของฟู่ชิงจู่ เขียนโดยหมอ 傅山 ฟู่ซาน ซึ่งมีชีวิตอยู่ช่วงปลายราชวงศ์หมิงต่อต้นราชวงศ์ชิง ราวปี 1607 ถึง 1684

ตำรับที่คนไทยเชื้อสายจีนเรียกว่าจับซ่าไท้เป้าและแซฮวยทึง ทั้งคู่ถูกอ้างถึงจากตำราเล่มนี้ ตัวหนึ่งใช้ช่วงก่อนคลอด อีกตัวใช้ช่วงหลังคลอด

แซฮวยทึง 生化汤 ตำรับหลังคลอด

ชื่อจีนอ่านว่าเซิงฮว่าทัง คำว่า 汤 ที่ลงท้ายแปลว่าน้ำต้ม บอกตั้งแต่ชื่อว่าตำรับนี้ใช้วิธีต้มเอาน้ำ ส่วน 生化 แปลว่าก่อเกิดและเปลี่ยนแปลง

ในตำราเดิม ตำรับนี้อยู่ในภาคหลังคลอด บทว่าด้วยก้อนเลือด ซึ่งเป็นบทแรกของภาคนั้น ใช้สำหรับสตรีหลังคลอด ช่วยขับน้ำคาวปลา บำรุงเลือด บำรุงมดลูก

สูตรดั้งเดิมมีแค่ห้าตัว

จุดที่คนส่วนใหญ่ไม่รู้คือ สูตรที่บันทึกไว้ในตำราเดิมมีเครื่องยาเพียงห้าชนิด คือ ตังกุยทั้งต้น ชวนซียง เถาเหรินปอกเปลือกแล้วบด ขิงหมกไฟจนดำ และชะเอมผัด

และวิธีต้มเดิมก็ต่างจากทุกวันนี้ ตำราระบุให้ต้มด้วยเหล้าเหลืองผสมกับน้ำ ไม่ใช่น้ำเปล่าอย่างเดียว

สูตรเจ็ดตัวที่ร้านยาจีนในไทยใช้กันทุกวันนี้ จึงเป็นสูตรที่พัฒนาต่อมาภายหลัง โดยเพิ่มหงฮวาและอี้หมู่เฉาเข้าไป ไม่ใช่สูตรที่ลอกมาจากตำราตรง ๆ

จับซ่าไท้เป้า 十三太保 ตำรับก่อนคลอด

ชื่อจีนอ่านว่าสือซานไท่เป่า แปลตรงตัวว่าสิบสามผู้พิทักษ์ เลขสิบสามคือจำนวนเครื่องยาในตำรับ ไม่ใช่ชื่อสมุนไพรตัวใดตัวหนึ่ง ชื่อเต็มในตำราคือ 保产无忧散 เป่าฉ่านอู๋โยวสั่น

เป็นตำรับบำรุงครรภ์ ใช้เมื่ออายุครรภ์ตั้งแต่หกเดือนขึ้นไป

ต้องบอกตามตรงว่าเรื่องที่มาของตำรับนี้ แหล่งอ้างอิงยังไม่ตรงกัน บางแหล่งระบุว่าอยู่ในภาคเสริมของตำราเล่มเดียวกัน บางแหล่งระบุเป็นภาคผนวก และบางสำนักใช้สูตรที่ต่างออกไปหนึ่งตัว

เครื่องยาในจับซ่าไท้เป้า

ของแห้งสิบสองตัว ได้แก่ ตังกุย 当归 ชุบเหล้า · ชวงเกียง 川芎 · แปะเจียก 白芍 ชุบเหล้า · ไหง่เฮี๊ยะ 艾叶 ผัดน้ำส้ม · เกียงอ๊วก 羌活 · เกาผ่อ 厚朴 ผ่านขิง · โท่วซือจื่อ 菟丝子 ชุบเหล้า · จี้คัก 枳壳 ผัด · ปักคี่ 黄芪 ผัดน้ำผึ้ง · ชวนป๋วยบ้อ 川贝母 เอาไส้ออก · กำเช่า 甘草 · เกงไก่ 黑芥穗 คั่วดำ

อีกหนึ่งตัวคือขิงสดสามแว่นเป็นตัวนำ ซึ่งเป็นของสด จึงไม่ได้อยู่ในห่อที่แพ็กขาย

จับซ่าไท้เป้า 十三太保 ตราเป่ยจิน ไบโอ-เฮิร์บ

เครื่องยาในแซฮวยทึง

เจ็ดตัว ได้แก่ หงฮวา 红花 · ตังกุย 当归 · ขิงหมกไฟ 炮姜 · เถาเหริน 桃仁 · ชวงเกียง 川芎 · ชะเอมผัด 炙甘草 · อี้หมู่เฉา 益母草

สตรีมีครรภ์ห้ามรับประทานแซฮวยทึง เพราะในตำรับมีหงฮวาและเถาเหริน ซึ่งตำราจีนระบุเป็นข้อห้ามในหญิงตั้งครรภ์ไว้ชัดเจน

แซฮวยทึง 生化汤 ตราเป่ยจิน ไบโอ-เฮิร์บ

ทำไมชื่อถึงมีคำว่าผัด ชุบเหล้า คั่วดำ ติดอยู่

ในตำรายาจีน ของที่ผ่านการแปรรูปกับของดิบนับเป็นคนละตัวยา ใช้แทนกันไม่ได้ ชื่อจีนจึงเขียนวิธีแปรรูปติดไว้ในชื่อเลย

酒 คือชุบเหล้า · 醋炒 ผัดน้ำส้ม · 姜 ผ่านขิง · 炒 ผัด · 炙 ผัดน้ำผึ้ง · 去心 เอาไส้กลางออก · 黑 คั่วจนดำ

สังเกตว่าในสิบสองตัวของจับซ่าไท้เป้า มีถึงแปดตัวที่ชื่อมีคำบอกวิธีแปรรูปอยู่ข้างหน้า นี่คือเหตุผลที่ตำรับโบราณควรซื้อจากร้านยาจีน เพราะชื่อที่สะกดเหมือนกันอาจได้ของคนละแบบ

สองตำรับนี้ใช้แทนกันไม่ได้

ตัวหนึ่งใช้ระหว่างตั้งครรภ์ อีกตัวห้ามใช้ระหว่างตั้งครรภ์ เวลาสั่งของจึงควรบอกให้ชัดว่าตั้งครรภ์อยู่หรือคลอดแล้ว แทนที่จะบอกแค่ชื่อตำรับ

การต้มตำรับโบราณ

ทั้งสองตำรับเป็นของแห้งที่ต้องต้มเอาน้ำ ไม่ใช่ชงดื่ม การต้มตามวิธีเดิมใช้ไฟแรงจนเดือดแล้วหรี่ลงเคี่ยวต่อ ซึ่งทำได้ทั้งบนเตาและด้วย หม้อต้มยาจีน ที่มีปุ่มปรับไฟแรงและไฟอ่อนในตัว

ดูหน้าสินค้าของแต่ละตำรับ

จับซ่าไท้เป้า 十三太保

แซฮวยทึง 生化汤

สอบถามก่อนใช้ทุกครั้ง

วิธีต้ม ปริมาณน้ำ จำนวนรอบที่ต้มได้ และจังหวะที่ควรเริ่มใช้ ขึ้นอยู่กับสภาพของแต่ละคน ทางร้านอธิบายให้เป็นรายคนได้ที่หน้าร้านหรือทางไลน์

ผู้ที่กำลังตั้งครรภ์ ต้องปรึกษาแพทย์ผู้ดูแลครรภ์ก่อนใช้เสมอ ส่วนผู้ที่มีโรคประจำตัว ใช้ยาประจำ หรืออยู่ระหว่างการดูแลของแพทย์ ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนใช้

สนใจหรือมีคำถามเกี่ยวกับ สมุนไพรจีน ให้ทัก มาที่ ID Line : @8888beijing ให้คำปรึกษาโดยผู้เชี่ยวชาญ