ชื่อ 十三太保 อ่านแบบจีนกลางว่าสือซานไท่เป่า แปลตรงตัวว่าสิบสามผู้พิทักษ์ ส่วนคนไทยเชื้อสายจีนเรียกตามสำเนียงแต้จิ๋วว่าจับซ่าไท้เป้า บางท่านเขียนว่าจับซาไท้เป้า เป็นตำรับเดียวกัน
ตำรับจีนชอบตั้งชื่อด้วยตัวเลข
ถ้าสังเกตชื่อตำรับยาจีน จะเห็นตัวเลขอยู่ในชื่อบ่อยมาก เพราะตัวเลขนั้นมักบอกจำนวนเครื่องยาในตำรับตรง ๆ เช่น 四物汤 ซื่ออู้ทัง คือตำรับสี่สิ่ง และ 六味 ลิ่วเว่ย์ คือหกรส
จับซ่าไท้เป้าก็เช่นกัน เลขสิบสามในชื่อคือจำนวนเครื่องยาในตำรับ ไม่ใช่ชื่อของสมุนไพรตัวใดตัวหนึ่ง คนที่เพิ่งเริ่มซื้อยาจีนมักเข้าใจผิดว่าเป็นชื่อสมุนไพรชนิดเดียว
เครื่องยาในตำรับ
ตังกุย ชุบเหล้า 酒当归 Jiǔ dāngguī
ชวงเกียง 川芎 Chuānxiōng
แปะเจียก ชุบเหล้า 酒白芍 Jiǔ báisháo
ไหง่เฮี๊ยะ ผัดน้ำส้ม 醋炒艾叶 Cù chǎo àiyè
เกียงอ๊วก 羌活 Qiānghuó
เกาผ่อ ผ่านขิง 姜川朴 Jiāng chuānpò
โท่วซือจื่อ ชุบเหล้า 酒菟丝子 Jiǔ tùsīzǐ
จี้คัก ผัด 炒枳壳 Chǎo zhǐqiào
ปักคี่ ผัดน้ำผึ้ง 炙黄芪 Zhì huángqí
ชวนป๋วยบ้อ เอาไส้ออก 去心川贝 Qùxīn chuānbèi
กำเช่า ไม่ผัด 生甘草 Shēng gāncǎo
เกงไก่ คั่วดำ 黑芥穗 Hēi jièsuì
และขิงสดสามแว่นเป็นตัวนำ ซึ่งเป็นของสด จึงไม่ได้รวมอยู่ในห่อ
เกือบทุกตัวผ่านการแปรรูปมาก่อน
สังเกตว่าในสิบสองตัวนี้ มีถึงแปดตัวที่ชื่อมีคำบอกวิธีแปรรูปติดอยู่ข้างหน้า 酒 คือชุบเหล้า 醋炒 คือผัดน้ำส้ม 姜 คือผ่านขิง 炒 คือผัด 炙 คือผัดน้ำผึ้ง 去心 คือเอาไส้กลางออก และ 黑 คือคั่วจนดำ
ของที่ผ่านการแปรรูปกับของดิบเป็นคนละตัวยาในทางตำรา ใช้แทนกันไม่ได้ ซึ่งเป็นเหตุผลที่ตำรับแบบนี้ควรซื้อจากร้านยาจีน ไม่ใช่ซื้อจากที่ใดก็ได้
ลักษณะของชุดที่ได้รับ
เปิดห่อออกมาจะเห็นของหลายอย่างรวมกัน มีทั้งใบและช่อดอกแห้ง รากที่ฝานเป็นแผ่นใหญ่สีครีม ก้านแข็งตัดเป็นเส้นยาว และถุงเล็กที่แยกใส่ของชิ้นเล็กไว้ต่างหาก
ของในห่อเป็นของแห้งทั้งหมด ของชิ้นเล็กต้องแยกถุงเพราะถ้าใส่ลอย ๆ ลงหม้อจะกระจายทั่วแล้วกรองออกยาก ใส่ลงหม้อได้ทั้งถุง ไม่ต้องแกะ
สูตรมาจากตำรา ไม่ใช่ร้านคิดเอง
น้ำหนักของแต่ละตัวกำหนดไว้แล้วในตำราแพทย์แผนจีน ไม่ใช่สัดส่วนที่ร้านคิดขึ้น หน้าที่ของร้านคือหาเครื่องยาให้ครบ คัดให้ได้เกรดที่ใช้ได้จริง ผ่านการแปรรูปให้ถูกวิธี แล้วชั่งให้ตรงตามตำรา
การเก็บ
เก็บทั้งชุดไว้ในตู้เย็น ถ้าเปิดห่อแล้วยังไม่ได้ใช้ ให้ปิดห่อให้สนิทไว้ตามเดิม
สอบถามก่อนใช้ทุกครั้ง
ชุดนี้ไม่เหมาะกับการซื้อไปใช้เองโดยไม่สอบถาม เพราะความเหมาะสมขึ้นอยู่กับสภาพของแต่ละคน ทางร้านอธิบายวิธีต้ม ปริมาณน้ำ และจังหวะที่ควรใช้ให้เป็นรายคนได้ที่หน้าร้านหรือทางไลน์
ผู้ที่กำลังตั้งครรภ์ ต้องปรึกษาแพทย์ผู้ดูแลครรภ์และสอบถามทางร้านก่อนใช้เสมอ
ผู้ที่มีโรคประจำตัว กำลังใช้ยาประจำ หรืออยู่ระหว่างการดูแลของแพทย์ ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนใช้









