คนที่เดินเข้าร้านยาจีนบ่อย ๆ จะสังเกตเห็นว่ามีชื่อยาหลายตัวที่มีคำว่า งู้อึ้ง อยู่ในชื่อ ทั้งงู้อึ้งอี้ งู้อึ้งโก้ยตั้กเพี่ยง และอังเก็งงู้อึ้งอี้ ทั้งหมดนี้ไม่ใช่ยาตัวเดียวกัน แต่มีของอย่างหนึ่งร่วมกันอยู่ในตำรับ

งู้อึ้งคืออะไร

งู้อึ้งคือก้อนนิ่วที่เกิดขึ้นในถุงน้ำดีหรือท่อน้ำดีของวัว ชื่อจีนเขียนว่า 牛黄 อ่านว่าหนิวหวง แปลตรงตัวว่าสีเหลืองของวัว ส่วนคำว่างู้อึ้งเป็นเสียงแต้จิ๋วของอักษรคู่เดียวกันนี้

ไม่ใช่ของที่ปลูกหรือเลี้ยงให้เกิดได้ตามสั่ง วัวที่มีนิ่วชนิดนี้มีน้อยมาก และจะพบก็ต่อเมื่อชำแหละแล้วเท่านั้น เมื่อพบจึงกรองน้ำดีออก เอาก้อนนิ่วมาลอกเยื่อหุ้มชั้นนอกทิ้ง แล้วผึ่งในที่ร่มจนแห้ง

นี่คือเหตุผลที่ของชนิดนี้มีราคาสูงมาโดยตลอด ไม่ใช่เพราะการตลาด แต่เพราะจำนวนที่หาได้ในแต่ละปีมีจำกัดโดยธรรมชาติ และเป็นเหตุผลที่ตำรับที่ใช้ของชนิดนี้มักใส่ในสัดส่วนเพียงไม่กี่เปอร์เซ็นต์

บันทึกในตำราเก่า

ตำราเภสัชวิทยาจีนที่เก่าที่สุดเล่มหนึ่งคือ 神农本草经 เสินหนงเปิ่นเฉ่าจิง ได้บันทึกงู้อึ้งไว้และจัดอยู่ในชั้นบน ซึ่งเป็นชั้นสูงสุดในสามชั้นที่ตำราเล่มนั้นใช้แบ่งตัวยา

การที่ตัวยาตัวหนึ่งถูกจัดชั้นไว้ตั้งแต่ตำราเล่มแรก ๆ แล้วยังถูกใช้ต่อเนื่องมาจนถึงยาสำเร็จรูปในปัจจุบัน เป็นเรื่องที่ไม่ได้เกิดกับตัวยาทุกตัว

ทุกวันนี้มีสี่แบบ ไม่ใช่แบบเดียว

ความหายากทำให้วงการยาจีนพัฒนาวิธีได้งู้อึ้งมาเพิ่มอีกสามทาง รวมเป็นสี่แบบที่หมุนเวียนอยู่ในตลาด

天然牛黄 แบบธรรมชาติ คือก้อนนิ่วที่พบในวัวจริงตามที่เล่าไว้ข้างต้น

培植牛黄 แบบปลูกในตัววัว ใช้วิธีผ่าตัดใส่ตัวกระตุ้นเข้าไปในถุงน้ำดีของวัวที่ยังมีชีวิต แล้วรอให้ก้อนก่อตัวขึ้น

体外培育牛黄 แบบเพาะนอกตัว ใช้น้ำดีวัวสดเป็นตัวตั้ง แล้วเติมสารที่เป็นองค์ประกอบของก้อนนิ่วลงไปให้ก่อตัวในห้องปฏิบัติการ โดยจำลองกระบวนการที่เกิดในตัววัว แบบนี้ได้รับอนุมัติจากหน่วยงานกำกับยาของจีนเมื่อปี 2004 ให้ใช้แทนแบบธรรมชาติในปริมาณเท่ากันได้

人工牛黄 แบบสังเคราะห์ ไม่ได้มาจากก้อนนิ่ว แต่ผสมขึ้นจากผงน้ำดีวัวและสารอื่นตามองค์ประกอบที่รู้แล้วของแบบธรรมชาติ

วิธีดูแบบโบราณที่ยังใช้กันอยู่

ในวงการเรียกว่า 挂甲 กั้วเจี่ย แปลว่าติดเล็บ วิธีคือเอาผงงู้อึ้งผสมน้ำเปล่าแล้วป้ายลงบนเล็บมือ

แบบธรรมชาติ แบบปลูกในตัววัว และแบบเพาะนอกตัว จะย้อมเล็บให้เป็นสีเหลือง ส่วนแบบสังเคราะห์จะไม่ติดเล็บ

ฉลากเรียกงู้อึ้งไม่เหมือนกันสามแบบ

ก่อนจะไล่ดูว่าตำรับไหนมีบ้าง ต้องรู้ก่อนว่าฉลากของแต่ละผู้ผลิตใช้คำต่างกัน

คำที่พบคือ BEZOAR · COW BEZOAR · Calculus Bovis ทั้งสามคำหมายถึงของอย่างเดียวกัน นี่คือเหตุผลที่คนอ่านฉลากเองแล้วมักหาไม่เจอ

ห้าตำรับของทางร้านที่มีงู้อึ้ง

1. อังเก็งงู้อึ้งอี้ 安宮牛黃丸 ของปักกิ่งถงเหรินถัง ฉลากเขียนว่า Calculus Bovis รวมอยู่ในรายการเครื่องยาแปดชนิด ตำรับนี้ยกชื่องู้อึ้งขึ้นมาไว้ในชื่อยาด้วย

กล่องอังเก็งงู้อึ้งอี้ 安宮牛黃丸 ปักกิ่งถงเหรินถัง

2. งู้อึ้งโก้ยตั้กเพี่ยง 牛黃解毒片 ของปักกิ่งถงเหรินถังเช่นกัน เป็นยาเม็ด และเป็นอีกตำรับที่ยกชื่อขึ้นมาไว้ในชื่อยา

งู้อึ้งโก้ยตั้กเพี่ยง เวชพงศ์โอสถ

3. อานเก็งอี้ 馬百良安宮丸 ของแบแป๊ะเลี้ยง ฉลากระบุ BEZOAR ที่ 1.4 เปอร์เซ็นต์ ในตำรับที่ใช้เครื่องยาสิบหกชนิด

กล่องอานเก็งอี้ แบแป๊ะเลี้ยง 安宮丸

4. เพี่ยนจือหวัง 片仔癀 ฉลากระบุ COW BEZOAR ที่ 5 เปอร์เซ็นต์ จากเครื่องยาเพียงสี่ชนิดในตำรับ

เพี่ยนจือหวัง เวชพงศ์โอสถ

  1. งู้อึ้งอี้ 馬百良牛黃丸 ของแบแป๊ะเลี้ยง ฉลากระบุ BEZOAR ที่ 1 เปอร์เซ็นต์ เป็นอีกตำรับที่ยกชื่องู้อึ้งขึ้นมาไว้ในชื่อยา และเป็นคนละตำรับกับอานเก็งอี้ แม้จะมาจากผู้ผลิตรายเดียวกัน

สองตัวหลังไม่มีคำว่างู้อึ้งอยู่ในชื่อเลย

อานเก็งอี้กับเพี่ยนจือหวังเป็นตัวอย่างที่ชัดว่าการดูชื่ออย่างเดียวไม่พอ ต้องเปิดอ่านส่วนประกอบบนฉลากด้วย

อังเก็ง กับ อานเก็ง ยาตัวเดียวกันคนละชื่อ

ชื่อสองตัวนี้ทำให้ลูกค้าสับสนกันบ่อยที่สุดในกลุ่มนี้ ตัวของถงเหรินถังคือ 安宮牛黃丸 เรียกกันว่าอังเก็งงู้อึ้งอี้ ส่วนตัวของแบแป๊ะเลี้ยงคือ 馬百良安宮丸 เรียกกันว่าอานเก็งอี้

ทั้งสองเป็นยาตัวเดียวกัน ต่างกันที่ผู้ผลิตตั้งชื่อคนละอย่าง อักษร 安宮 ที่ขึ้นต้นเหมือนกันแปลว่าทำให้ตำหนักสงบ ซึ่งเป็นชื่อตำรับที่มาจากตำราเดียวกัน

รายชื่อเครื่องยาบนฉลากของสองโรงงานไม่เท่ากัน เพราะแต่ละโรงงานมีสูตรของตัวเองมาแต่เดิม

เวลาสั่งของจึงควรบอกชื่อผู้ผลิตด้วย หรือถ่ายรูปกล่องมาให้ดู ทางร้านจะได้หยิบให้ตรงกับที่เคยใช้

สอบถามก่อนใช้

ยาที่เอ่ยถึงในบทความนี้เป็นยาที่มีเลขทะเบียนยา สรรพคุณ ขนาดรับประทาน และข้อห้ามใช้ของแต่ละตัว ระบุไว้บนหน้าสินค้าและบนฉลากของตัวนั้น ๆ โดยตรง

ผู้ที่มีโรคประจำตัว กำลังใช้ยาประจำ กำลังตั้งครรภ์ หรืออยู่ระหว่างการดูแลของแพทย์ ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนใช้

สนใจหรือมีคำถามเกี่ยวกับ สมุนไพรจีน ให้ทัก มาที่ ID Line : @8888beijing ให้คำปรึกษาโดยผู้เชี่ยวชาญ